Bugungi kunda rux metalli jahon iqtisodiyoti, yashil energetika va inson salomatligi uchun eng strategik ahamiyatga ega bo‘lgan kritik minerallardan biri hisoblanadi. Ishlab chiqarish hajmi bo‘yicha dunyoda temir, alyuminiy va misdan keyin to‘rtinchi o‘rinda turuvchi ushbu qimmatbaho metall O‘zbekistonda faqatgina Olmaliq kon-metallurgiya kombinatining Rux zavodida sanoat miqyosida ishlab chiqariladi. Rux zavodida rekonstruksiya natijasida zavod mutaxassislarining sa’yi-harakatlari bilan ayni kunlarda korxonada jahon standartlariga to‘liq javob beruvchi, eng yuqori probali (99,99%) rux metalli olinishiga erishildi.

Rux zavodida bunday yuqori tozalikdagi mahsulot olish — Surxondaryodagi “Xondiza” konidan qazib olinuvchi ma’danni boyutishdan olingan mahalliy xomashyo va import qilinuvchi sulfidli rux boyitmarini qayta ishlashning texnologik natijasidir. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ishlab chiqarilayotgan yuqori tozalikdagi rux metalli tarkibida yot aralashmalar 0,01% dan kam.

Yuqori tozalikdagi rux – unsur aralashmalari nuqsonlarga yoki muddatidan oldin ishdan chiqishga olib keladigan joylarda qo'llaniladi. Asosiy qo'llanmalar qatoriga jez va bronza qotishmalari, aniq quyma qismlar, kimyoviy katalizatorlar va yuqori samarali batareyalar ishlab chiqarish, shuningdek, maxsus korroziyaga qarshi qoplamalar uchun mayda disperslangan rux kukuni ishlab chiqarish kiradi.

Metall yuzasiga qoplanganda mutlaqo silliq, yaltiroq va dog‘siz himoya qatlamini hosil qiladi hamda mahsulotlarni o‘nlab yillar davomida zanglashdan himoyalaydi. Shuningdek, u sanoatda keng qo‘llaniladigan qotishmalar (rux-alyuminiy-mis-magniy) va latun (jez) qotishmalarini tayyorlashda quyma sifatini maksimal darajaga ko‘taradi, ichki nuqsonlarni kamaytiradi.

Eng muhimi, tarkibida zararli aralashmalar minimal (0,01%) bo‘lganligi bois, ushbu metallni to‘g‘ridan-to‘g‘ri tibbiyot, kosmetika va oziq-ovqat sanoatida xavfsiz ishlatish mumkin.

OKMK Rux zavodi tomonidan amalga oshirilayotgan ushbu ishlar bugungi dunyo bozori talablari va global trendlarga to‘liq mos keladi. Bugungi kunda dunyoda ishlab chiqariladigan ruxning qariyb 40-50% qismi po‘lat va temirlarni zanglashdan himoya qilishga sarflanadi, ko‘priklar, binolar va avtomobillarning uzoq muddat xizmat qilishi rux qoplamasiga bog‘liq. Bundan tashqari, quyosh panellarining metall konstruksiyalari va shamol turbinalari tashqi muhit ta’sirida zanglamasligi uchun katta miqdorda rux metalli talab etiladi.

E’tiborli jihati, jahon bozorida rux asosidagi batareyalar (Zinc batteries) qayta tiklanuvchi energiyani saqlashda litiy-ionli batareyalarga xavfsiz va arzon muqobil sifatida tijoriy miqyosda ommalashmoqda.

Batareyalar va elektronika

Batareya anodlari: Ishqoriy va rux-havo batareyalari kabi birlamchi batareyalarda manfiy elektrod bo'lib xizmat qiladi.

Yarimo'tkazgichlar: Elektronika, keramika va optoelektron qurilmalar uchun yuqori tozalikdagi rux oksidi ishlab chiqarish uchun ishlatiladi.

Qoplamalar va kimyoviy moddalar

Rux changi va kukunlari: Kemalar va ko'priklar uchun yuqori sifatli korroziyaga qarshi bo'yoqlar ishlab chiqarish uchun mayda zarrachalarga eritib, sovutiladi.

Kimyoviy sintez: Organik birikmalar ishlab chiqarish va boshqa qimmatbaho metallarni tozalash uchun sof reagent yoki qaytaruvchi vosita sifatida ishlaydi.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki Rux zavodida amalga oshirilgan ushbu texnologik yangilanish nafaqat O‘zbekistonning eksport salohiyatini oshiradi (chunki 99,99% li rux jahon birjalarida ancha qimmat baholanadi), balki mahalliy sanoatni eng toza, xavfsiz va sifatli mahsulot bilan kafolatli ta’minlaydi.

Yuqori tozalik va innovatsion yondashuv OKMK rux mahsulotlarini sifat talab qilinadigan sohalar uchun eng afzal tanlovga aylantiradi.

Axborot xizmati